Mobil Tətbiqlərin Növləri (Native, Hybrid və Mobile Web)
Android Studio nədir? Rootlu Emulator nədir? Nə üçün rootlu emulator lazımdır?Android Pentest nədir? Android Pentest üçün niyə rootlu emulator vacibdir? Rootlu emulator ilə root olmayan emulator arasındakı fərq nədir?
Telegram kanalına qoşularaq bu və digər mövzular üzrə quizlərdə iştirak edə bilərsiniz!
Telegram (Kanal): https://t.me/xakeraz_official
Bu paylaşım seriyası Mobile Application Pentesting üzərindən gedəcəkdir və paylaşımın məqsədi Android Pentest üçün mühitin qurulmasıdır.
Əgər birbaşa bu paylaşıma gəlmisinizsə, sizə əvvəlki paylaşımdakı məlumatlar ilə tanış olmağınızı məsləhət görürəm!
Mobil tətbiqlərin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün əvvəlcə necə növ tətbiqlərin olduğunu bilmək lazımdır.Hər bir növ tətbiqin təhlükəsizliyinin təmini növündən asılı olaraq fərqlilik təşkil edir. Tətbiqlərin 3 növü aşağıda göstərilmiş və hər bir növə aid nümunə tətbiq təyin edilmişdir.
Native tətbiqlər
Native tətbiq cihazın əməliyyat sisteminə (Android və ya iOS) xüsusi yazılır — Java/Kotlin (Android), Swift/Objective-C (iOS).
Xüsusiyyətlər
- Cihaz resurslarına (kamera, sensor, biometrika) birbaşa və ən sürətli çıxış.
- UI/UX platforma-spesifik; performans yüksək.
- Play Store / App Store kimi tətbiq mağazalarından əldə etmək mümkündür.
Nümunə: WhatsApp (Android/iOS) tipli tətbiqlər — interfeys və performans tam olaraq platformaya uyğundur.

Təhlükəsizlik barədə: Reverse Engineering, kod obfuskasiyası, təhlükəsiz saxlanma (keystore/Keychain) vacibdir. TƏhlükəsizliyin təmin edilməsi üçün platforma-səviyyəli şifrələmə və tam disk/secure storage istifadə edilməlidir.
Hybrid tətbiqlər
Hybrid tətbiqlər veb texnologiyaları (HTML/CSS/JavaScript) ilə yazılır və WebView içində çalışır. JavaScript ↔ native funksionallıq üçün pluginlər/Cordova/Ionic istifadə olunur.
Xüsusiyyətlər
- Tək kod bazası ilə həm Android, həm iOS.
- Tez inkişaf, amma performans və natif xüsusiyyətlərdə məhdudiyyət ola bilər.
- Məsələn: bir startup və ya prototip üçün tez çıxarılmış tətbiqlər.
Nümunə: Ionic/Apache Cordova ilə hazırlanmış konfrans/portfolio tətbiqləri (məs. “Ionic Conference App” tipli nümunələr).

Təhlükəsizlik barədə: WebView içindəki XSS və JS-plugin zəiflikləri əsas riskdir.Təhlükəsizliyin təmin edilməsi üçün content security policy (CSP), pluginləri yoxlama, giriş/çıxışları native tərəfdə validate edilməlidir.
Mobile web tətbiqləri (Progressive Web Apps daxil)
Mobile web tətbiqi brauzer üzərində işləyən sayt/tətbiqdir; PWA texnologiyaları ilə offline, push, homescreen dəstəyi qazanar. Kod tam olaraq vebdə qalır.
Xüsusiyyətləri
- Quraşdırma lazım deyil — brauzerdən işə düşür.
- Bir kod bazası, platforma-neutrallıq.
- Limitlərlə: məhdud cihaz API dəstəyi (bəzi native funksiyalar yoxdur).
Nümunə: Gmail mobil web, Google Docs mobil web və ya PWA kimi davranan xəbər/mağaza saytları.
Təhlükəsizlik barədə: standart veb zəiflikləri — XSS, CSRF, insecure API.Təhlükəsizliyin təmin edilməsi üçün HTTPS hər yerdə, strong CSP, server-side validation və token əsaslı auth (JWT və s.) tətbiq edilməlidir.
Nəticə:
Mobil tətbiqlərin yuxarıda göstərilən növlərində hər birinə ayrı-ayrı yanaşmaq lazımdır. Amma Mobil Application Pentesting sahəsi üzrə isə yalnız Native tətbiqlər üzərindən hərəkət edəcəyik.
Bizi izləyin:
Telegram (Kanal): https://t.me/xakeraz_official
Paylaşımların səliqəli yığılmış halı: https://t.me/xakerazgroup
Fikir və şərhləriniz : https://t.me/xakerazchat