Kali Linux 2025.3 Rəsmi Olarak Çıxdı: Vagrant Yenidən Quruldu, Nexmon Dəstəyi Geri Qayıtdı!

Siz Xaker.az oxucuları üçün sevindirici xəbərimiz var: Növbəti rüb, növbəti buraxılış! Siber təhlükəsizlik dünyasının ən məşhur əməliyyat sistemi olan Kali Linux, yeni versiyası **2025.3** ilə qarşınızdadır. Bu buraxılış bir çox yenilikləri, alət yeniləmələrini və infrastruktur təkmilləşdirmələrini özündə birləşdirərək, Kali-ni bir addım da irəli aparır.

**Əsas dəyişikliklərin qısa xülasəsi:**

* **Packer & Vagrant Yenidən Qurulması:** HashiCorp məhsullarının istifadəsinə yanaşmada əsaslı dəyişikliklər.
* **Nexmon Dəstəyi:** Raspberry Pi-nin daxili Wi-Fi çipi üçün Monitor və Injection rejiminin təmin edilməsi.
* **10 Yeni Alət:** Təhlükəsizlik auditi üçün müxtəlif yeni paketlər əlavə edilib.
* **ARMel Dəstəyinin Dayandırılması:** Köhnə memarlıqlara dəstəyin sonu.

—

## HashiCorp: Packer & Vagrant-dan DebOS-a keçid

Kali uzun müddətdir ki, virtual maşın mühitlərinin (VM) yaradılması və idarə edilməsi üçün HashiCorp məhsulları olan Packer və Vagrant-dan istifadə edirdi. İndiyə qədər biz Vagrant VM-lərini yaratmaq üçün Packer skriptlərimizdən istifadə edirdik, lakin bu yanaşma bəzi infrastrukturlarda (məsələn, Linux üzərində Hyper-V imicinin yaradılması) ideal deyildi.

Kali komandası platforma yaratma prosesini daha da asanlaşdırmaq qərarına gəldi və nəticədə **Vagrant VM-lərinin yaradılması üçün DebOS-a keçid** elan olundu. Bu keçid bir neçə əsas məqamı yenilədi:

1. **Kali pre-seed nümunələri:** Quraşdırıcını avtomatlaşdırmaq üçün Packer tərəfindən istifadə edilən bütün pre-seed nümunələri standartlaşdırılıb.
2. **Kali Packer build-scripts:** V1 standartlarından v2 standartlarına keçilib.
3. **Kali VM build-scripts:** Vagrant imiclərinə lazım olan xüsusi dəyişikliklər artıq mövcud VM build skriptlərimizə əlavə edilib.

Bu strateji dəyişiklik haqqında daha ətraflı məlumatı Kali bloqunun “Kali Vagrant Rebuilt: Out With Packer, In With DebOS” başlıqlı yazısında oxuya bilərsiniz.

## Nexmon Dəstəyi: Raspberry Pi Wi-Fi Glow-Up

**Nexmon** müəyyən simsiz çiplər üçün “yamalanmış” (patched) bir firmware-dir və funksionallığı artıraraq, informasiya təhlükəsizliyi üçün kritik olan iki rejimə imkan verir:

* **Monitor rejimi (Monitor mode):** Paketləri sniff etmək qabiliyyəti.
* **Injection rejimi (Injection mode):** Xüsusi xam paketlərin (raw packets) göndərilməsinə imkan verən frame injection.

Huşunuzda olsun ki, bu funksiyalar Nexmon olmadan da çipsetdən asılı olaraq mövcud ola bilər, lakin Nexmon, xüsusilə Broadcom və Cypress çiplərinə dəstək verməklə məhdudiyyətləri aradan qaldırır. Bu çiplər isə **Raspberry Pi-nin daxili Wi-Fi-ında** istifadə olunur!

Kali 2025.1-də Raspberry Pi nüvəsinin paketlənmə üsulu dəyişdirildikdən sonra, **Nexmon dəstəyi indi geri qayıdıb** və ən əsası, **Raspberry Pi 5** dəstəklənir. Bu, mobil və daxili penetrasiya testləri ilə məşğul olanlar üçün əla xəbərdir.

## ARMel Memarlığına Son

Debian-ın yolunu izləyərək, Kali komandası da **ARMel (Acorn RISC Machine, Little-Endian) memarlığına dəstəyi dayandırdığını** elan edir. Bu qərar, ARMel-dən istifadə edən cihazların (Orijinal Raspberry Pi 1, Raspberry Pi Zero W) sayının çox məhdud olması və bu legacy hardware-ə dəstək vermək üçün sərf edilən resursların (həm insan gücü, həm də hardware) haqsız olması ilə əsaslandırılır. Kali komandası bu resursları gələcəyə yönəldir: **RISC-V**.

## Xfce İstifadəçiləri Üçün VPN IP Paneli

Kali 2024.1-də təqdim edilən Xfce paneli plagini, VPN qoşulmasının cari IP ünvanını yoxlamağa imkan verirdi. Lakin indiyədək yalnız ilk VPN-in IP-sini göstərmək mümkün idi. 2025.3 yeniləməsi ilə artıq istifadəçilər plagin vasitəsilə **hansı şəbəkə interfeysini monitorinq edəcəklərini seçə bilərlər.** Bu, birdən çox VPN və ya şəbəkə interfeysi istifadə edən istifadəçilər üçün böyük rahatlıqdır.

## Kali-də 10 Yeni Alət

Hər bir Kali buraxılışında olduğu kimi, 2025.3 də 10 yeni güclü alətlə zənginləşdirilib. Diqqətəlayiq olanlar arasında süni intellekt (AI) alətləri də yer alır:

* **Caido** və **Caido-cli:** Veb təhlükəsizliyi auditi üçün nəzərdə tutulmuş alət dəsti (client və server hissəsi).
* **Detect It Easy (DiE):** Fayl növü identifikasiyası üçün istifadə olunur.
* **Gemini CLI:** Google Gemini-nin gücünü birbaşa terminalınıza gətirən açıq mənbəli AI agenti.
* **krbrelayx:** Kerberos relaying və unconstrained delegation zəifliklərini istismar edən alət.
* **ligolo-mp:** Çoxoyunçulu pivotinq həlli.
* **llm-tools-nmap:** LLM-lərin (Böyük Dil Modelləri) Nmap vasitəsilə şəbəkə kəşfiyyatı və təhlükəsizlik skaninq tapşırıqlarını yerinə yetirməsinə imkan verir.
* **patchleaks:** Təhlükəsizlik yamalarını aşkar edir və onların istismar edilməsi üçün detallı təsvir verir.

## Kali NetHunter Yeniləmələri

Kali NetHunter komandası mobil cihazlar üçün də mühüm yeniliklər təqdim edir:

### Simsiz Şəbəkə Injection

Nexus 5-dən sonra daxili monitor rejimi və injection dəstəkləyən yeni, büdcəyə uyğun bir cihaz əldə edilib: **Samsung Galaxy S10**. Nexmon komandasının Broadcom firmware-ni yamalaması sayəsində, S10 indi həm 2.4Ghz, həm də 5Ghz tezliklərində daxili injection dəstəyini təmin edir. Bu, mobil penetrasiya testləri üçün böyük irəliləyişdir.

### CARsenal Yenilənməsi (Avtomobil Hakerliyi)

Avtomobil Hakerliyi üçün nəzərdə tutulmuş **CARsenal** dəsti genişlənməyə davam edir:

* **UI Yenilənməsi:** İstifadəçi interfeysi (UI) köklü şəkildə yenilənib.
* **Simulyator:** ICSim, UDSim əlavə edilməklə birlikdə **Simulator** adlandırılıb. İndi simulyatoru üzən pəncərə (float-able window) kimi saxlamaq mümkündür.
* **Yeni MSF Tabı:** Metasploit-Framework üçün avtomobil modullarını təqdim edən yeni bir MSF tabı əlavə edilib.

***Qeyd: CARsenal-ı gündəlik istifadə etdiyiniz avtomobillərdə sınaqdan keçirməkdən çəkinin. Yalnız nəzarət olunan mühitlərdə istifadə edin.***

### Digər NetHunter Düzəlişləri

* **Magisk Modulları:** Nüvə modullarının Magisk ilə quraşdırılması artıq dəstəklənir (hələlik eksperimental vəziyyətdədir).
* **Stabililik və Performans:** Bir çox köhnəlmiş kitabxanalar yenilənib, tətbiqin stabilliyi və API 21-dən API 34+ versiyalarına qədər dəstəyi yaxşılaşdırılıb.

## Kali ARM SBC Yeniləmələri

Nexmon dəstəyi ilə yanaşı, ARM cihazları üçün bir neçə vacib dəyişiklik var:

* **64-bit Tövsiyəsi:** Raspberry Pi imicləri üçün 32-bit (armhf) əvəzinə **64-bit (arm64)** imicindən istifadə tövsiyə edilir.
* **RPi 5 İmicinin Birləşdirilməsi:** Raspberry Pi 5 üçün artıq ayrıca bir imic yoxdur; 64-bit (arm64) imici RPi 5-i də dəstəkləyir.

## İnfrastruktur Təkmilləşdirmələri və Mirror Şəbəkəsi

Kali komandası arxa planda da böyük işlər görüb. Tier-0 mirror (archive.kali.org) daha çox bant genişliyinə sahib olan yeni bir maşına köçürülüb: sürət 500 Mb/s-dən **3 Gb/s-ə** qədər (6 qat) artırılıb. Bu, mirror-ların daha sürətli sinxronizasiya olunması və istifadəçilərin yeniliklərə daha tez çatması deməkdir.

Bu buraxılışda Kali 8 yeni mirror-u şəbəkəsinə qəbul etdi, xüsusilə Çin, Yaponiya və Cənubi Koreyada yerləşən yeni Asiya mirror-ları diqqət çəkir, həmçinin IONOS tərəfindən dəstəklənən Almaniya və ABŞ mirror-ları əlavə olunub.

—

## Kali Linux 2025.3-ü necə əldə etmək olar?

**Yeni Quraşdırma üçün:**

Ən son imicləri rəsmi Kali Linux saytından endirə bilərsiniz. Ən yeni paketlərə ehtiyacınız varsa, həftəlik buraxılışları (Weekly Builds) nəzərdən keçirməyi unutmayın.

**Mövcud Quraşdırmanı Yeniləmək üçün:**

Əgər mövcud Kali quraşdırmanız varsa, sistemi sürətli bir şəkildə yeniləyə bilərsiniz:

bash
┌──(kali㉿kali)-[~]
└─$ echo “deb http://http.kali.org/kali kali-rolling main contrib non-free non-free-firmware” | sudo tee /etc/apt/sources.list

┌──(kali㉿kali)-[~]
└─$ sudo apt update && sudo apt -y full-upgrade

┌──(kali㉿kali)-[~]
└─$ cp -vrbi /etc/skel/. ~/

┌──(kali㉿kali)-[~]
└─$ [ -f /var/run/reboot-required ] && sudo reboot -f

Yenilənmə tamamlandıqdan sonra versiyanızı yoxlaya bilərsiniz:

bash
┌──(kali㉿kali)-[~]
└─$ grep VERSION /etc/os-release
VERSION=”2025.3″
VERSION_ID=”2025.3″
VERSION_CODENAME=”kali-rolling”

Unutmayın: Hər hansı bir problem və ya bug aşkar etsəniz, zəhmət olmasa rəsmi bug tracker-a hesabat təqdim edin! Sosial şəbəkələr bug tracker deyil.