Kali Linux 2025.4 Buraxılışı: Wayland-a Keçid, Masaüstü Mühitləri və Əsaslı NetHunter Yenilikləri

Kali Linux komandası növbəti böyük buraxılışını – Kali Linux 2025.4-ü elan etdi. Sentyabrda çıxan 2025.3 versiyasından bəri edilən yeniləmələr sistemin stabilliyini, performansını və alətlərin dəstəyini əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Bu buraxılışda diqqət mərkəzində həm masaüstü mühitlərinin modernləşdirilməsi, həm də Wayland protokoluna tam keçid dayanıb.

### Masaüstü Mühitləri: Tam Təkmilləşmə

**GNOME 49: Yalnız Wayland**

Kali Linux 2025.4-ün ən ciddi dəyişikliklərindən biri GNOME masaüstü mühitinin **GNOME 49** versiyasına yenilənməsidir. Bu yeniləmə, əvvəlki buraxılışlarda olduğu kimi, mövzuların (themes) vizual baxımdan təkmilləşdirilməsi ilə müşayiət olunur. Daha kəskin görüntü və hamar işləmə təcrübəsi təmin edilib.

Əsas dəyişikliklər:
* **Yeni Tətbiq:** Totem video pleyeri yeni **Showtime** tətbiqi ilə əvəz olunub.
* **Tətbiq Qovluqları:** Tətbiq şəbəkəsi (app grid) artıq Kali alətlərini menyuda olduğu kimi qovluqlara (folders) görə təşkil edir ki, bu da lazım olan aləti tapmağı xeyli asanlaşdırır. (Qeyd: Əvvəldən quraşdırılmış sistemlərdə bu dəyişikliyi tətbiq etmək üçün istifadəçi bu əmri işə salmalıdır: `cat /etc/dconf/db/local.d/kali-menu | dconf load /`)
* **Terminal Qısayolu:** Nəhayət, terminalı tez açmaq üçün qısayol əlavə edildi: **Ctrl+Alt+T** və ya **Win+T**.
* **X11 Dəstəyinin Ləğvi:** GNOME 49-da X11 sessiya dəstəyi tamamilə aradan qaldırılıb. **Wayland** indi standart və yeganə pəncərə serveridir.

**KDE Plasma 6.5: Əlavə Funksionallıq**

KDE Plasma masaüstü versiyası **6.5-ə** qaldırılıb. Bu yeniləmə iki əsas buraxılışın xüsusiyyətlərini birləşdirir:
* **Daha Elastik Pəncərə Tökmə:** Pəncərələrin yerləşdirilməsi (tiling) daha çevik hala gətirilib.
* **Yeni Ekran Şəkli Aləti:** Əlavə redaktə funksiyaları olan yeni bir skrinşot aləti təqdim edilib.
* **KRunner-da “Fuzzy Matching”:** Plazmanın axtarış/başlatma aləti olan KRunner-da qeyri-dəqiq uyğunlaşma (fuzzy matching) dəstəyi əlavə olunub. Bu o deməkdir ki, istifadəçi proqram adını səhv yazsa belə, KRunner onu tapacaq.

**Xfce Masaüstü: Rəng Mövzuları (Color Themes)**

Xfce mühitinə dəstək digər masaüstü mühitləri (GNOME və KDE) ilə bərabərləşdirilərək, tam rəng mövzusu dəstəyi əlavə edildi. İstifadəçilər artıq İkonlar, GTK 3/4 pəncərələri, Qt 5/6 pəncərələri və Xfce pəncərə meneceri dekorasiyaları üçün rəngləri tam fərdiləşdirə bilərlər. Bütün bu parametrlər “Appearance” tətbiqi vasitəsilə tənzimlənir (Qt proqramları istisna olmaqla, onlar üçün `qt5ct` və ya `qt6ct` istifadə olunur).

### Wayland və Virtual Maşın (VM) Dəstəyi

Wayland X11-in əvəzedicisi kimi çıxış edən müasir bir görüntü protokoludur. GNOME-un X11-i ləğv etməsi və KDE-nin onsuz da Wayland-dan istifadə etməsi ilə Kali komandası əmin etmək istəyirdi ki, bu keçid problemsiz olsun.

Əsas yenilik: **VM Guest Utils dəstəyi Wayland üçün tamamlanıb!**

Əvvəllər Wayland ilə bağlı yeganə əskiklik virtual maşın qonaq alətlərinin (VM guest tools) – məsələn, mübadilə buferinin paylaşılması (clipboard sharing) və pəncərə miqyasının dəyişdirilməsi (window scaling) – dəstəyi idi. Hazırda VirtualBox, VMware və QEMU kimi bütün əsas VM proqramları Wayland-ı tam dəstəkləyir. Kali 2025.4-də bu funksiyalar Wayland üzərində mükəmməl işləyir.

### Yeni Alətlər və Kernel Yenilənməsi

Bu buraxılışla birlikdə, Kali repozitoriyalarına 3 yeni alət əlavə edilib:
* **bpf-linker:** Sadə BPF statik bağlayıcısı.
* **evil-winrm-py:** WinRM (Windows Remote Management) istifadə edərək uzaq Windows maşınlarında əmrləri icra etmək üçün Python əsaslı alət.
* **hexstrike-ai:** AI agentlərinin alətləri muxtar şəkildə işlətməsinə imkan verən MCP serveri.

Bundan əlavə, Kali kernel versiyası 6.16-ya yüksəldilib, bu da ümumi sistem performansını və hardware dəstəyini optimallaşdırır.

### Kali Live Image-də Paylanma Dəyişikliyi

Kali Live imicinin ölçüsü müəyyən səbəblərdən (yeni asılılıqlar və alətlərin artması) **5 GB limitini** keçdiyi üçün, bu buraxılışdan etibarən **Live ISO** faylı yalnız **BitTorrent** vasitəsilə paylanacaq. Əvvəllər yalnız “Everything” imici BitTorrent üzərindən əldə edilirdi. Komanda, Live imicdən alətləri çıxarmaq əvəzinə (digər imiclər hələ də limitin altındadır), bu paylanma metodunu seçməyə qərar verib.

### Kali NetHunter İcmalı

NetHunter istifadəçiləri üçün bir sıra əhəmiyyətli yeniliklər var:
* **Android 16 Dəstəyi:** Samsung Galaxy S10 ailəsi (LineageOS 23 ilə) və OnePlus Nord Android 16 dəstəyi qazanıb. Həmçinin, Xiaomi Mi 9 Android 15 dəstəyi əlavə edilib.
* **Terminalın Bərpası:** NetHunter Terminal tətbiqi, komanda işi sayəsində yenidən tam işlək vəziyyətdədir. Həmçinin, Magisk-in interaktiv rejimi dəstəklənir (Magisk v30.6 daxil olmaqla).
* **Wifipumpkin 3:** NetHunter tətbiqində Wifipumpkin3 tabı yenilənib və yeni Facebook, Instagram, iCloud, Snapchat şablonları əlavə edilib.
* **Qış Mövsümü Rejimi:** Keçmişdə təqdim edilmiş, masaüstünü Hallowen temasına salan rejim (`kali-undercover –halloween`) menyudan gizlədilsə də, terminal vasitəsilə hələ də işə salına bilər.

### Köhnə Quraşdırmaların Yenilənməsi

Əgər mövcud Kali Linux quraşdırmanız varsa, 2025.4 versiyasına sürətli bir şəkildə yenilənmək üçün aşağıdakı əmrlərdən istifadə edə bilərsiniz:

bash
┌──(kali㉿kali)-[~]
└─$ echo “deb http://http.kali.org/kali kali-rolling main contrib non-free non-free-firmware” | sudo tee /etc/apt/sources.list
┌──(kali㉿kali)-[~]
└─$ sudo apt update && sudo apt -y full-upgrade
┌──(kali㉿kali)-[~]
└─$ cp -vrbi /etc/skel/. ~/
┌──(kali㉿kali)-[~]
└─$ [ -f /var/run/reboot-required ] && sudo reboot -f

Yeniləmədən sonra sistem versiyasını `grep VERSION /etc/os-release` əmri ilə yoxlamaq olar, nəticə `VERSION=”2025.4″` olmalıdır.